Een beweging is nooit alleen een beweging

Nederland ligt eruit. Poeh, wat een nacht. Wij zaten met z’n vieren in de kamer en wat me opviel: de spanning was enorm. Marokko was goed, Oranje haalde z’n niveau niet. Je voelde het aankomen. Ik kon het bijna niet aanzien. Met heel weinig woorden zijn we rond 06.00 uur weer in bed gekropen. Boos, verdrietig, stil: het WK is veel leuker als je favoriet nog meedoet.

Over de strafschoppen

Toen ik weer een beetje wakker werd, merkte ik dat het op de radio alleen maar ging over de (verkeerde) keuzes van Koeman en natuurlijk de strafschoppen. Kun je die nou trainen of niet? De gesprekken waren een herhaling van voorgaande jaren: de spanning op zo’n moment is zó groot, je kunt het bijna niet trainen. Ja, dat bewijzen onze voetballers wel. Er is onderzoek dat zegt dat je wel verbetering kunt krijgen door een beetje spanning toe te voegen in de training, maar de échte situatie kun je nooit helemaal nabootsen.

Mysterieuze van sport, bewegen en leren

Het is het mysterieuze van de sport.  De voetballer is geen machine die een kunstje leert en het daarna, met een druk op de knop, uitvoert. Een prestatie ontstaat steeds opnieuw, in het moment. Onder invloed van spanning, aandacht, verwachtingen, publiek, eerdere ervaringen en het vertrouwen dat iemand op dat moment voelt. Hoe die interactie precies in elkaar steekt en leidt tot bewegingsgedrag, is vooraf niet precies te voorspellen.

Ik heb te doen met Ronald Koeman. Als coach heeft hij geen directe controle over wat er op dat ene moment bij een speler gebeurt. Hij kan voorbereiden, beïnvloeden en voorwaarden creëren, maar uiteindelijk moet de speler het daar, in die situatie, zelf doen.

Dynamiek in het leren

Ik realiseer me steeds meer dat we bewegen en sport en eigenlijk ook ander gedrag niet los kunnen zien van de situatie en de uitdaging die daarin wordt opgeroepen. Binnen o.a. de dynamische systeemtheorie wordt bewegen gezien als iets wat ontstaat uit de wisselwerking tussen de persoon, de omgeving en de taak of uitdaging. Ik gebruik zelf liever het woord uitdaging, omdat het niet alleen gaat om wat iemand moet doen, maar ook om wat de situatie oproept.

Hoe iemand beweegt en reageert, wordt beïnvloed door allerlei verschillende factoren. Vertrouwen en spanning spelen een belangrijke rol. Vertrouwen zit niet alleen in het kind of in de sporter zelf. Het ontstaat, of verdwijnt, in de wisselwerking met de omgeving, de uitdaging, de aandacht en de ervaring van dat moment. Waar gaat de aandacht naartoe? Naar de beweging zelf, naar wat er mis kan gaan? Of naar het effect of resultaat dat iemand wil bereiken?

Technisch hetzelfde, toch totaal anders

Je ziet dit ook in de zwemles. Ik was afgelopen week in een zwembad waar een jongetje, dat in niveau 3 nog in het ‘ondiepe’ water les kreeg, met de groep een uitstapje naar het diepe maakte. Hij ging daar enkelvoudige rugslag zwemmen, met een flexibeam in zijn handen. Dat ging niet gemakkelijk.

De lesgever nam het jongetje even apart. De boodschap was: ‘jij kunt daar ook mooi zwemmen, waarom doe je het dan hier niet? Het is hier echt niet anders hoor.’ De lesgever probeerde vertrouwen te geven, maar, zo hoorde ik achteraf, het jongetje zei dat hij het spannend vond. Technisch gezien was de opdracht in het diepe misschien bijna hetzelfde als in het ondiepe. Voor het kind was de situatie dat niet.

Als er spanning in de situatie zit, dan zie je dat de uitvoering van een relatief eenvoudige vaardigheid wordt beïnvloed. Hoe, dat weet je niet als lesgever. Wanneer een kind zegt dat hij het spannend vindt, weet je als lesgever dat je beter geen focus legt op de techniek. De vraag is eerst: wat heeft dit kind nodig om weer vertrouwen, overzicht en ruimte te voelen? Dit jongetje had waarschijnlijk meer baat bij een soort ‘watergewenning in het diepe’.

Summerschool webinars 

Een beweging is nooit alleen een beweging. De persoon doet mee. De situatie doet mee. De uitdaging doet mee. Spanning en vertrouwen doet mee. Wanneer je dat ziet, ga je anders begeleiden. Daarom sta ik deze zomer in de Summerschool stil bij de dynamiek van een beweegsituatie. Ik ‘onderzoek’ praktische situaties die we dagelijks tegenkomen bij de zwemlessen. Onderwerpen als vertrouwen, spanning en uitdaging komen iedere keer terug.

Het eerste webinar is inmiddels geweest (wil je terugkijken, dan kan dat hier), het tweede is aanstaande donderdag 2 juli om 09.30 uur. Dan staat het werken vanuit doelen in plaats van alleen resultaat centraal. Het doel ‘vertrouwen krijgen en ontspanning’ komt ook aan de orde. Wil je meedoen? Je kunt je hier aanmelden.

Tot slot

We moeten accepteren dat het uiteindelijk de beweger zelf is die het vertrouwen moet voelen. Wie weet dat Oranje ooit alle strafschoppen ‘gewoon’ raak gaat schieten. We weten het niet, we moeten er weer een tijdje op wachten.